Porozmawiajmy o MedPass: pokaz na rozmowie wideo pod Twoje pytania

Przegląd, walidacja, wzorcowanie, legalizacja i kalibracja sprzętu medycznego: czym się różnią

Przegląd sprawdza urządzenie, wzorcowanie porównuje przyrząd ze wzorcem, legalizacja to decyzja urzędu miar, walidacja dotyczy procesu. Definicje ze źródłem i przykłady.

Zespół MedPassZaktualizowano 11 min czytania

Spis treści
  1. Jedno pytanie na każde słowo
  2. Przegląd techniczny
  3. Konserwacja
  4. Sprawdzenie i kontrola bezpieczeństwa
  5. Wzorcowanie
  6. Kalibracja
  7. Legalizacja
  8. Walidacja
  9. Testy specjalistyczne aparatu RTG
  10. Jedno urządzenie, kilka czynności
  11. Jak to wygląda w MedPass
  12. Czego ten tekst nie rozstrzyga
  13. Źródła

Krótka odpowiedź

Te słowa opisują różne czynności i każda zostawia inny dokument. Przegląd techniczny sprawdza, czy urządzenie jest sprawne: zakres i termin podaje instrukcja producenta, a dokumentację każe prowadzić art. 63 ustawy o wyrobach medycznych. Wzorcowanie ustala relację między wskazaniami przyrządu a wzorcem i kończy się świadectwem wzorcowania. Legalizacja to stwierdzenie w drodze decyzji, że przyrząd pomiarowy spełnia wymagania, poświadczone cechą albo świadectwem legalizacji. Obie definicje stoją w art. 4 Prawa o miarach. Kalibracja to w słowniku metrologii druga nazwa wzorcowania. Walidacja dotyczy procesu, na przykład sterylizacji w autoklawie, a nie samego przyrządu. Testy specjalistyczne aparatu RTG wynikają z art. 33l Prawa atomowego.

Ten tekst jest słowniczkiem. Przy każdym słowie podajemy, skąd pochodzi jego znaczenie: z definicji w ustawie, ze słownika metrologii albo z naszego streszczenia, gdy definicji w przepisach nie ma. Każde słowo ma jeden przykład i odnośnik do tekstu, który opisuje je dokładniej. Przepisy sprawdziliśmy w bazie aktów prawnych Sejmu (ELI) 17 listopada 2026 r. Lista źródeł jest na końcu.

Jedno pytanie na każde słowo

  • Przegląd techniczny: czy urządzenie jest sprawne?
  • Konserwacja: czy zrobiono przy urządzeniu to, co instrukcja każe robić na bieżąco?
  • Sprawdzenie: czy wskazania albo parametr mieszczą się w przyjętych granicach?
  • Wzorcowanie (kalibracja): o ile wskazania przyrządu różnią się od wzorca?
  • Legalizacja: czy przyrząd pomiarowy objęty kontrolą wolno dalej używać?
  • Walidacja: czy proces, na przykład sterylizacja, daje za każdym razem te same warunki?
  • Test specjalistyczny aparatu RTG: czy parametry fizyczne aparatu są takie, jak trzeba?

Odpowiedzi w kolumnie „Podstawa” to przepis albo dokument, z którego bierze się znaczenie słowa lub obowiązek dokumentacji. Gdzie piszemy „nasze streszczenie”, przepis tego słowa nie definiuje.

Czynność Co sprawdza Kto wykonuje Podstawa Dokument po czynności
Przegląd techniczny stan urządzenia, w zakresie z instrukcji producenta wykonawca wskazany w instrukcji albo w umowie; ustawa go nie wskazuje art. 63 ust. 1, 3 i 4 ustawy o wyrobach medycznych; słowo niezdefiniowane, opis to nasze streszczenie protokół z przeglądu
Konserwacja czynności bieżące z instrukcji, np. czyszczenie, kontrola wizualna, autotest osoba wskazana w instrukcji, np. personel, gdy instrukcja przewiduje ją dla użytkownika art. 63 ust. 3 ustawy o wyrobach medycznych; nasze streszczenie wpis w dokumentacji urządzenia
Sprawdzenie, kontrola bezpieczeństwa czy wskazania lub wyniki pomiarów mieszczą się w przyjętych granicach wykonawca wskazany w instrukcji art. 63 ust. 3 ustawy o wyrobach medycznych; nasze streszczenie protokół sprawdzenia albo pomiarów
Wzorcowanie relację między wskazaniami przyrządu a wartościami ze wzorca laboratorium wzorcujące; przepis nie wskazuje, które art. 4 pkt 14 Prawa o miarach świadectwo wzorcowania
Kalibracja to samo co wzorcowanie, według słownika metrologii jak przy wzorcowaniu VIM 2.39, za stroną Głównego Urzędu Miar świadectwo wzorcowania; przy regulacji protokół
Legalizacja czy przyrząd pomiarowy spełnia wymagania organ administracji miar albo podmiot upoważniony art. 4 pkt 13 i art. 8b ust. 3 Prawa o miarach cecha albo świadectwo legalizacji
Walidacja czy proces daje powtarzalnie wymagane warunki wykonawca, któremu placówka ją zleca; przepisy go nie wskazują przy sterylizacji parą norma PN-EN ISO 17665; słowo niezdefiniowane w ustawach raport z walidacji
Test specjalistyczny RTG parametry fizyczne aparatu radiologicznego podmiot z akredytacją albo specjalista fizyki medycznej lub inżynierii medycznej zatrudniony w jednostce art. 33l ust. 3 i 9 Prawa atomowego protokół wyników testów

Ustawa o wyrobach medycznych wymienia większość tych słów w jednym zdaniu. Art. 63 ust. 3 mówi o dokumentacji „instalacji, napraw, konserwacji, działań serwisowych, aktualizacji oprogramowania, przeglądów, regulacji, kalibracji, wzorcowań, sprawdzeń i kontroli bezpieczeństwa wyrobu, wynikających z instrukcji używania wyrobu”. Żadnego z nich nie definiuje: w wykazie pojęć w art. 2 tej ustawy ich nie ma. Słowa „walidacja” w tym wyliczeniu nie ma wcale.

Przegląd techniczny

Skąd znaczenie. Ustawa o wyrobach medycznych nie definiuje przeglądu. Art. 63 ust. 1 każe użytkownikowi wyrobu przestrzegać instrukcji używania, ust. 3 każe mieć dokumentację wykonanych przeglądów „wynikających z instrukcji używania wyrobu”, a ust. 4 dokumentację terminów następnych, które wynikają „z instrukcji używania wyrobu lub zaleceń podmiotów, które wykonały czynności”. Nasze streszczenie: przegląd to sprawdzenie stanu urządzenia w zakresie i w terminie, które podaje producent.

Przykład. W laboratorium stoi wirówka. Jej przegląd obejmuje to, co opisuje instrukcja producenta w rozdziale o konserwacji albo serwisie, a wykonawca zostawia protokół. Jeżeli instrukcja przewiduje też sprawdzenie prędkości obrotowej, to jest osobna czynność z własnym terminem. Rozporządzenie o wymaganiach dla medycznego laboratorium diagnostycznego mówi, że aparatura pomiarowo-badawcza jest „poddawana kalibracji, przeglądom technicznym lub kontroli zgodnie ze wskazaniami producenta lub dystrybutora” (§ 5 pkt 3, Dz.U. 2024 poz. 1188).

Więcej: przegląd wirówki laboratoryjnej, podstawa prawna przeglądów i kto może wykonywać przeglądy.

Konserwacja

Skąd znaczenie. Konserwację wymienia art. 63 ust. 3 obok przeglądów, bez definicji i bez rozróżnienia, kto ją wykonuje. Nasze streszczenie: konserwacja użytkownika to czynności, które instrukcja każe robić osobie korzystającej z aparatu, na przykład czyszczenie, kontrola wizualna przewodów albo autotest przed użyciem.

Przykład. Pielęgniarka przed dyżurem przeciera obudowę pompy infuzyjnej, ogląda przewód zasilający i uruchamia test opisany w instrukcji. To konserwacja. Wpis o niej nie zastępuje protokołu z przeglądu, a protokół nie zastępuje wpisów o konserwacji.

Więcej: konserwacje wykonywane przez personel.

Sprawdzenie i kontrola bezpieczeństwa

Skąd znaczenie. Art. 63 ust. 3 wymienia „sprawdzenia” i „kontrole bezpieczeństwa wyrobu”, także bez definicji. Nasze streszczenie: sprawdzenie odpowiada na pytanie, czy wskazania albo parametr mieszczą się w granicach przyjętych na przykład z instrukcji producenta. Wzorcowanie odpowiada na inne pytanie: o ile wskazania różnią się od wzorca. Pod kontrolą bezpieczeństwa mogą kryć się na przykład pomiary bezpieczeństwa elektrycznego, które dla urządzeń już używanych opisuje norma PN-EN 62353. To nasze odczytanie, nie brzmienie przepisu.

Przykład. Ciśnieniomierza w gabinecie nie legalizuje się, bo nie ma go w wykazie przyrządów objętych prawną kontrolą metrologiczną (Dz.U. 2017 poz. 885). Jego dokładność sprawdza się w rytmie z instrukcji. Jeśli ktoś proponuje „legalizację ciśnieniomierza”, zapytaj, jaki dokument wystawi: protokół sprawdzenia czy świadectwo wzorcowania.

Więcej: ciśnieniomierz i pomiary bezpieczeństwa elektrycznego według PN-EN 62353.

Wzorcowanie

Skąd znaczenie. Definicja ustawowa, art. 4 pkt 14 Prawa o miarach: wzorcowanie to „czynności ustalające relację między wartościami wielkości mierzonej wskazanymi przez przyrząd pomiarowy a odpowiednimi wartościami wielkości fizycznych, realizowanymi przez wzorzec jednostki miary”. Ta definicja nie mówi, czy przyrząd spełnia wymagania. Świadectwo wzorcowania podaje, o ile przyrząd się myli i z jaką niepewnością, a decyzję, co z tym zrobić, zostawia użytkownikowi.

Przykład. Termometr w lodówce na szczepionki pokazuje 7,6°C. Świadectwo wzorcowania podaje w tym punkcie poprawkę −0,3°C i niepewność ±0,4°C (liczby fikcyjne). Temperatura w miejscu czujnika to 7,3°C, z dokładnością do 0,4°C. Wzorcuje się termometr albo rejestrator, a nie lodówkę. To, czy termometr stoi we właściwym miejscu komory, pokazuje mapowanie, opisane niżej przy walidacji.

Więcej: wzorcowanie i mapowanie lodówki.

Kalibracja

Skąd znaczenie. Prawo o miarach słowa „kalibracja” nie używa. Główny Urząd Miar na stronie o swoich usługach pisze „Wzorcowanie (kalibracja)” i podaje definicję z Międzynarodowego słownika metrologii (VIM, hasło 2.39, w Polsce jako PKN-ISO/IEC Guide 99): działanie, które w pierwszym kroku ustala zależność między wartościami odwzorowywanymi przez wzorzec pomiarowy a wskazaniami, wraz z niepewnościami, a w drugim kroku wykorzystuje tę informację do uzyskania wyniku pomiaru ze wskazania. W tym znaczeniu kalibracja i wzorcowanie to jedna czynność.

Angielski tekst VIM dodaje w uwadze 2, że kalibracji nie należy mylić z adjustacją, czyli regulacją przyrządu, często błędnie nazywaną „samokalibracją”. Ustawa o wyrobach medycznych też wymienia osobno „regulacje”, „kalibracje” i „wzorcowania”, nie wyjaśniając różnicy. Przy spirometrze standard ATS/ERS z 2019 r. odróżnia jeszcze kalibrację od weryfikacji kalibracji strzykawką; opisujemy to na stronie o spirometrze.

Przykład. W protokole stoi tylko „kalibracja wykonana”, bez liczb. Z takiego zdania nie wiadomo, czy wykonawca porównał przyrząd ze wzorcem, czy go wyregulował, czy jedno i drugie. Zapytaj, czy dostaniesz wyniki z niepewnością, czyli świadectwo wzorcowania, i czy przyrząd był regulowany. To nasza rada praktyczna, nie wymóg przepisu.

Legalizacja

Skąd znaczenie. Definicja ustawowa, art. 4 pkt 13 Prawa o miarach: legalizacja to „zespół czynności obejmujących sprawdzenie i stwierdzenie w drodze decyzji, poświadczonej wyłącznie dowodem legalizacji, że przyrząd pomiarowy spełnia wymagania”. Dowodem legalizacji jest świadectwo legalizacji albo cecha legalizacji na przyrządzie (art. 4 pkt 20). Legalizacji dokonują organy administracji miar oraz podmioty upoważnione (art. 8b ust. 3). Przyrządy objęte prawną kontrolą metrologiczną „mogą być wprowadzane do obrotu i użytkowania oraz użytkowane tylko wówczas, jeżeli posiadają odpowiednio ważną decyzję zatwierdzenia typu lub ważną legalizację” (art. 8a ust. 1).

Przykład. Waga do ważenia pacjentów to waga nieautomatyczna, która podlega legalizacji ponownej (§ 5 pkt 10 rozporządzenia Dz.U. 2017 poz. 885). Legalizacja ponowna wagi nieautomatycznej jest ważna 25 miesięcy (załącznik nr 5 do rozporządzenia Dz.U. 2026 poz. 551). Wzorcowanie ani przegląd nie dają wadze ważnej legalizacji.

Więcej: legalizacja wagi medycznej i waga medyczna.

Walidacja

Skąd znaczenie. Żadna z ustaw cytowanych w tym tekście walidacji nie definiuje. Przy sterylizacji parą słowo pochodzi z normy: tytuł ISO 17665:2024 mówi o wymaganiach dla „opracowywania, walidacji i rutynowej kontroli” procesu sterylizacji. Według spisu treści tej normy walidacja składa się z kwalifikacji instalacyjnej (IQ), operacyjnej (OQ) i procesowej (PQ) oraz przeglądu i zatwierdzenia walidacji. Nasze streszczenie: walidacja odpowiada na pytanie o proces, a nie o przyrząd.

Przykład. Serwis kończy przegląd autoklawu i wpisuje „sprawny”. Tego samego dnia gabinet zaczyna sterylizować narzędzia z wąskim kanałem, których wcześniej nie używał. Protokół z przeglądu nie mówi, czy para dochodzi do wnętrza kanału. Na to pytanie odpowiada walidacja procesu, a między walidacjami testy kontroli rutynowej.

Przy lodówce na leki słowem „walidacja” nazywa się też mapowanie temperatury komory, czyli pomiar w kilku miejscach naraz. Opisujemy je we wpisie o lodówce.

Więcej: przegląd autoklawu a walidacja i autoklaw.

Testy specjalistyczne aparatu RTG

Skąd znaczenie. Art. 33l ust. 1 Prawa atomowego mówi, że urządzenia radiologiczne w jednostkach ochrony zdrowia „podlegają kontroli ich parametrów fizycznych”. Kontrola obejmuje testy odbiorcze i eksploatacyjne (ust. 2), a eksploatacyjne w rentgenodiagnostyce dzielą się na podstawowe i specjalistyczne (ust. 3). Testy podstawowe wykonują osoby upoważnione przez kierownika jednostki (ust. 8), specjalistyczne podmiot z akredytacją albo zatrudniony w jednostce specjalista fizyki medycznej lub inżynierii medycznej (ust. 9).

Przykład. Aparat do zdjęć wewnątrzustnych w gabinecie stomatologicznym ma testy specjalistyczne co najmniej raz na 24 miesiące (załącznik nr 1 do rozporządzenia Dz.U. 2022 poz. 2759). Niezależnie od nich biegnie przegląd z instrukcji producenta. Wykonawca jednego nie musi być wykonawcą drugiego, a każdy zostawia własny protokół.

Więcej: przegląd i testy aparatu RTG i aparat RTG.

Jedno urządzenie, kilka czynności

Przy wielu urządzeniach biegnie kilka z tych czynności naraz, każda z własnym terminem i własnym dokumentem:

  • lodówka na leki: przegląd chłodzenia, wzorcowanie termometru, mapowanie komory;
  • waga medyczna: legalizacja ponowna i przegląd z instrukcji;
  • autoklaw: przegląd, walidacja procesu i testy rutynowe między walidacjami;
  • aparat RTG: przegląd, testy podstawowe i testy specjalistyczne.

Wykonanie jednej czynności nie przesuwa terminu drugiej. Świadectwo wzorcowania nie zastępuje cechy legalizacji, a protokół z przeglądu nie zastępuje raportu z walidacji. Jak czynność nazywa się przy każdym urządzeniu, pokazuje tabela na stronie urządzenia.

Jak to wygląda w MedPass

W MedPass, systemie ewidencji aparatury medycznej, każda z tych czynności jest osobnym wpisem przy urządzeniu, z własnym wykonawcą, własną podstawą terminu i własnym dokumentem w załączniku: protokołem, świadectwem wzorcowania, świadectwem legalizacji albo raportem z walidacji. Następna data liczy się od dnia wykonania. MedPass nie wykonuje tych czynności, nie odczytuje wyników i nie ocenia, czy urządzenie może dalej pracować.

Czego ten tekst nie rozstrzyga

Nie podaje, co ile wykonywać którąkolwiek z czynności, poza dwoma terminami z przepisów przytoczonymi w przykładach. Nie rozstrzyga, które urządzenia w Twojej placówce są wyrobami medycznymi ani które przyrządy podlegają legalizacji. Nie opisuje zakresu przeglądów i walidacji, bo ten wynika z instrukcji producenta i z norm. Przy konkretnym przyrządzie pomiarowym odpowiada okręgowy urząd miar, przy aparacie RTG wojewódzka stacja sanitarno-epidemiologiczna, a przy obowiązkach placówki prawnik.

Źródła

  • Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. Prawo o miarach, tekst jednolity Dz.U. 2022 poz. 2063 (najnowszy tekst jednolity w bazie Sejmu), art. 4 pkt 13, 14 i 20, art. 8a ust. 1, art. 8b ust. 3. Tekst aktu (Sejm, ELI), dostęp 17.11.2026.
  • Ustawa z dnia 7 kwietnia 2022 r. o wyrobach medycznych, t.j. Dz.U. 2024 poz. 1620, art. 2 i art. 63 ust. 1, 3 i 4. Tekst aktu (Sejm, ELI), dostęp 17.11.2026.
  • Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. Prawo atomowe, t.j. Dz.U. 2026 poz. 1 ze zm., art. 33l ust. 1–3, 8 i 9. Tekst aktu (Sejm, ELI), dostęp 12.11.2026.
  • Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 12 grudnia 2022 r. w sprawie testów eksploatacyjnych urządzeń radiologicznych i urządzeń pomocniczych, Dz.U. 2022 poz. 2759, załącznik nr 1 cz. I.2. Tekst aktu (Sejm, ELI), dostęp 12.11.2026.
  • Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 13 kwietnia 2017 r. w sprawie rodzajów przyrządów pomiarowych podlegających prawnej kontroli metrologicznej oraz zakresu tej kontroli, Dz.U. 2017 poz. 885, § 5 pkt 10. ELI, dostęp 12.11.2026.
  • Rozporządzenie Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia 22 marca 2019 r. w sprawie prawnej kontroli metrologicznej przyrządów pomiarowych, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 551, załącznik nr 5. ELI, dostęp 12.11.2026.
  • Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 lipca 2024 r. w sprawie wymagań, jakim powinno odpowiadać medyczne laboratorium diagnostyczne, oraz kwalifikacji personelu, Dz.U. 2024 poz. 1188, § 5 pkt 3. Tekst aktu (Sejm, ELI), dostęp 16.11.2026.
  • Główny Urząd Miar, „Wzorcowania”: definicja wzorcowania (kalibracji) z Międzynarodowego słownika metrologii (VIM) 2.39, PKN-ISO/IEC Guide 99. Strona GUM, dostęp 17.11.2026.
  • JCGM 200, International vocabulary of metrology (VIM), hasło 2.39 „calibration”, uwaga 2. Strona JCGM (BIPM), dostęp 17.11.2026.
  • ISO 17665:2024, Sterilization of health care products — Moist heat: tytuł i spis treści. Zakres (EVS), dostęp 16.11.2026.

Zobacz paszport urządzenia w MedPass

Zespół MedPass

Budujemy MedPass, system do ewidencji i dokumentacji aparatury medycznej. Piszemy o tym, jak placówki prowadzą sprzęt w praktyce, bez interpretowania przepisów.

Zobacz MedPass pod Twoje pytania

Pokażemy MedPass na rozmowie wideo, na danych pokazowych, i odpowiemy na Twoje pytania. Termin zaproponujemy w ciągu 24 godzin.