Spis treści
Krótka odpowiedź
Zakres, wykonawcę i termin przeglądu wirówki laboratoryjnej podaje instrukcja używania danego modelu. Żaden przepis nie wyznacza jednego okresu dla wszystkich wirówek. Gdy wirówka jest wyrobem medycznym do diagnostyki in vitro albo jego wyposażeniem w rozumieniu rozporządzenia 2017/746, dokumentację przeglądu opisuje art. 63 ustawy o wyrobach medycznych: data, wykonawca, opis, wyniki, uwagi i termin następnej czynności. W medycznym laboratorium diagnostycznym dochodzi rozporządzenie Ministra Zdrowia z 16 lipca 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1188). Aparaturę pomiarowo-badawczą poddaje się w nim przeglądom „zgodnie ze wskazaniami producenta lub dystrybutora”, a jej dokumentacja obejmuje między innymi oświadczenie o dopuszczeniu do użytkowania po usunięciu awarii.
Przepisy poniżej sprawdziliśmy 16 listopada 2026 r. w bazie aktów prawnych Sejmu (ELI) i w serwisie EUR-Lex: ustawę o wyrobach medycznych w tekście jednolitym Dz.U. 2024 poz. 1620, rozporządzenie 2017/746 w wersji skonsolidowanej z 10 stycznia 2025 r. i rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wymagań, jakim powinno odpowiadać medyczne laboratorium diagnostyczne (Dz.U. 2024 poz. 1188, status „obowiązujący”). Pełna lista źródeł jest na końcu. Sprawdzenie prędkości obrotowej, czasu i temperatury opisujemy na stronie o wirówce laboratoryjnej. Tu piszemy o samym przeglądzie.
Najpierw ustal, które przepisy dotyczą Twojej wirówki
Przy wirówce mogą obowiązywać dwa zestawy przepisów, niezależne od siebie.
Ustawa o wyrobach medycznych. Określa zasady używania i utrzymywania wyrobów, w tym wyrobów z art. 1 ust. 2 rozporządzenia 2017/746 (art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy). Są nimi wyroby medyczne do diagnostyki in vitro i ich wyposażenie. Wyrób do diagnostyki in vitro to między innymi przyrząd lub sprzęt „przewidziany przez producenta do stosowania in vitro do badania próbek pobranych z organizmu ludzkiego” (art. 2 pkt 2 rozporządzenia). Wyposażenie to artykuł, który sam nie jest takim wyrobem, ale producent przewidział go do stosowania łącznie z określonym wyrobem do diagnostyki in vitro (art. 2 pkt 4). Rozporządzenia nie stosuje się do „produktów laboratoryjnych ogólnego zastosowania”, chyba że producent specjalnie przeznaczył je do badania diagnostycznego in vitro (art. 1 ust. 3 lit. a). Wirówki ogólnego zastosowania art. 63 ustawy więc nie obejmuje.
Rozporządzenie o wymaganiach dla medycznego laboratorium diagnostycznego. Wydane na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy o medycynie laboratoryjnej, dotyczy laboratorium, a nie kwalifikacji wyrobu. Jego § 5 i § 6 mówią o „aparaturze pomiarowo-badawczej”. Rozporządzenie tego pojęcia nie definiuje i nie wymienia wirówek. Czy wirówkę prowadzisz w tej dokumentacji, ustala laboratorium.
Przeznaczenie wirówki sprawdzisz w instrukcji używania albo u dostawcy. Więcej o tym, jak je odczytać, jest w pierwszym pytaniu na stronie o wirówce laboratoryjnej.
Co obejmuje przegląd wirówki
Zakresu przeglądu wirówki nie opisuje żaden z przepisów, które sprawdziliśmy. Opisuje go instrukcja używania, czyli w rozumieniu rozporządzenia 2017/746 informacja podana przez producenta o przewidzianym zastosowaniu wyrobu, właściwym używaniu i środkach ostrożności (art. 2 pkt 14). Przy wyrobie do diagnostyki in vitro art. 63 ust. 1 ustawy o wyrobach medycznych każe użytkownikowi jej przestrzegać, a ust. 3 mówi o dokumentacji czynności „wynikających z instrukcji używania wyrobu”.
W rozdziale instrukcji o konserwacji albo serwisie znajdź odpowiedzi na pięć pytań:
- Jakie czynności przewiduje producent i które z nich nazywa przeglądem.
- Czy przewiduje osobne sprawdzenie prędkości obrotowej, czasu albo, w wirówce chłodzonej, temperatury. Jeśli tak, to jest osobna czynność z własnym terminem.
- Co robi personel, na przykład czyszczenie komory, rotora i koszy, a co wykonawca zewnętrzny.
- Czy rotor i kosze mają własną instrukcję, a w niej własne czynności albo ograniczenia używania.
- Kto może wykonać przegląd i co ile. O tym dwie kolejne sekcje.
Co wykonawca faktycznie zrobił, zapisuje w protokole. To ten protokół, a nie instrukcja, trafia do dokumentacji wirówki jako opis i wynik czynności.
Kto może wykonać przegląd
Wykonawcę wskazuje instrukcja producenta danego modelu. Przepisy, które sprawdziliśmy, nie wymieniają zawodu ani uprawnień do przeglądu wirówki.
W medycznym laboratorium diagnostycznym dokumentacja aparatury pomiarowo-badawczej zawiera „dokument potwierdzający przeprowadzenie przeglądu technicznego lub kontroli przez podmiot autoryzowany, zgodnie ze wskazaniami producenta lub dystrybutora” (§ 6 pkt 8 rozporządzenia Dz.U. 2024 poz. 1188). Rozporządzenie nie mówi, kto autoryzuje taki podmiot. W naszym odczytaniu wskazuje go producent albo dystrybutor, więc przed zleceniem przeglądu zapytaj któregoś z nich, kogo uznaje za autoryzowanego wykonawcę dla Twojego modelu, i zachowaj odpowiedź.
Kwalifikacje wykonawcy wchodzą do dokumentacji z art. 63 ust. 3 ustawy o wyrobach medycznych tylko wtedy, gdy wymagają tego przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 51 ust. 3. W wykazie aktów wykonawczych do ustawy w ELI, sprawdzonym 16 listopada 2026 r., takiego rozporządzenia nie ma. Osobną sprawą są uprawnienia do prac przy urządzeniach elektrycznych, o których piszemy w tekście kto może wykonywać przeglądy sprzętu medycznego.
Jak często robi się przegląd wirówki
Tak często, jak podaje instrukcja producenta albo zalecenie wykonawcy ostatniego przeglądu. Jednego okresu dla wszystkich wirówek w przepisach nie ma.
- Przy wyrobie do diagnostyki in vitro art. 63 ust. 4 ustawy o wyrobach medycznych mówi o terminach następnych przeglądów, sprawdzeń i wzorcowań „wynikające z instrukcji używania wyrobu lub zaleceń podmiotów, które wykonały czynności”.
- W medycznym laboratorium diagnostycznym aparatura pomiarowo-badawcza jest „poddawana kalibracji, przeglądom technicznym lub kontroli zgodnie ze wskazaniami producenta lub dystrybutora” (§ 5 pkt 3 rozporządzenia Dz.U. 2024 poz. 1188).
- Gdy instrukcja terminu nie podaje, termin ustala procedura placówki. Jak to zrobić i zapisać, opisujemy w tekście skąd wziąć interwał przeglądu.
Sprawdzenie obrotów i czasu ma własny termin. Wykonane sprawdzenie nie przesuwa daty przeglądu i odwrotnie.
Co zapisać w dokumentacji wirówki
Przy wyrobie do diagnostyki in vitro (art. 63 ustawy o wyrobach medycznych):
- przy każdym przeglądzie, naprawie, sprawdzeniu i wzorcowaniu „co najmniej daty wykonania tych czynności, imię i nazwisko lub nazwę (firmę) podmiotu, który wykonał te czynności, ich opis, wyniki i uwagi dotyczące wyrobu” (ust. 3);
- terminy następnych czynności z instrukcji albo z zaleceń wykonawcy (ust. 4);
- przechowywanie nie krócej niż 5 lat od dnia zaprzestania używania wirówki (ust. 5);
- udostępnianie Prezesowi Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych oraz organom nadzoru i kontroli (ust. 6).
W medycznym laboratorium diagnostycznym dokumentacja aparatury pomiarowo-badawczej zawiera według § 6 rozporządzenia Dz.U. 2024 poz. 1188:
- karty gwarancyjne;
- specyfikacje techniczne;
- datę rozpoczęcia eksploatacji;
- wykaz pracowników przeszkolonych i upoważnionych do obsługi oraz osób bezpośrednio odpowiedzialnych za daną aparaturę;
- instrukcje użytkowania;
- zapisy kalibracji;
- oświadczenie o dopuszczeniu do użytkowania po usunięciu awarii;
- dokument potwierdzający przeprowadzenie przeglądu technicznego lub kontroli przez podmiot autoryzowany, zgodnie ze wskazaniami producenta lub dystrybutora.
Obie listy się uzupełniają: § 6 mówi, jakie dokumenty mają leżeć przy aparacie, a art. 63 ust. 3, co ma zawierać zapis każdej czynności. Świadectwo wzorcowania albo protokół sprawdzenia obrotów dołączasz do tej samej dokumentacji, przy wpisie o tej czynności. Czym te dwa dokumenty się różnią, wyjaśnia strona o wirówce laboratoryjnej.
Po awarii albo niewyważeniu
Art. 63 ust. 2 ustawy o wyrobach medycznych brzmi: „Zabrania się uruchamiania i używania wyrobu mającego wady mogące stwarzać ryzyko dla pacjentów, użytkowników lub innych osób.” Przepis nie mówi, jak rozpoznać taką wadę w wirówce. Co oznacza komunikat o niewyważeniu, nietypowy dźwięk albo drgania i kiedy wolno uruchomić wirówkę ponownie, podaje instrukcja danego modelu.
Poniższy porządek jest naszym uporządkowaniem, nie wykazem z przepisu:
- Postępuj według instrukcji dla danego komunikatu albo objawu. Gdy podejrzewasz wadę wirówki, rotora albo koszy, nie uruchamiaj jej ponownie.
- Oznacz wirówkę i zgłoś usterkę osobie, która w placówce decyduje o naprawie. Jak oznaczyć i odstawić sprzęt, opisujemy w tekście o sprzęcie po awarii.
- Zapisz naprawę w dokumentacji wirówki: datę, wykonawcę, opis, wynik i uwagi (art. 63 ust. 3 ustawy wymienia naprawy wśród czynności).
- Sprawdź w instrukcji i w procedurze laboratorium, czy po naprawie potrzebne jest sprawdzenie obrotów albo inna czynność, zanim wirówka wróci do pracy.
- W medycznym laboratorium diagnostycznym do dokumentacji aparatury trafia oświadczenie o dopuszczeniu do użytkowania po usunięciu awarii (§ 6 pkt 7 rozporządzenia Dz.U. 2024 poz. 1188). Rozporządzenie nie mówi, kto je podpisuje. Ustala to laboratorium.
Gdy wirówka jest wyrobem albo jego wyposażeniem, a zdarzenie może być poważnym incydentem, dochodzi art. 48 ustawy o wyrobach medycznych. Poważny incydent to w rozporządzeniu 2017/746 incydent, który doprowadził, mógł doprowadzić lub może doprowadzić do zgonu albo poważnego pogorszenia stanu zdrowia pacjenta, użytkownika lub innej osoby, albo do poważnego zagrożenia zdrowia publicznego (art. 2 pkt 68). Art. 48 ust. 2 pkt 1 ustawy każe podmiotom stosującym wyroby zawodowo zgłosić taki incydent niezwłocznie producentowi albo jego upoważnionemu przedstawicielowi, a ust. 4 przesłać kopię zgłoszenia Prezesowi Urzędu. Czy konkretne zdarzenie jest poważnym incydentem, ten tekst nie rozstrzyga.
Czego ten tekst nie rozstrzyga
Opisujemy, co mówią przepisy, a nie co ma zrobić konkretna placówka. Nie rozstrzygamy, czy Twoja wirówka jest wyrobem do diagnostyki in vitro, czy należy do aparatury pomiarowo-badawczej laboratorium, ani co obejmuje przegląd konkretnego modelu. Nie piszemy o punktach pobrań poza laboratorium, bo nie sprawdziliśmy, które z przepisów laboratoryjnych ich dotyczą. Laboratorium akredytowane może mieć dodatkowe wymagania z własnego systemu zarządzania. Przy wątpliwościach co do przeznaczenia wirówki odpowiada producent albo dostawca, a co do obowiązków placówki prawnik.
Co z tym robi MedPass
MedPass, system ewidencji aparatury medycznej, prowadzi przy jednej wirówce osobny termin przeglądu i osobny termin sprawdzenia obrotów, każdy z własną podstawą: instrukcją producenta albo procedurą laboratorium. Protokół przeglądu, świadectwo wzorcowania i oświadczenie o dopuszczeniu po awarii dołączasz do wpisu w historii wirówki. Datę następnej czynności z protokołu wpisujesz przy wpisie i ma ona pierwszeństwo przed terminem wyliczonym. Personel zgłasza usterkę skanem naklejki na wirówce, bez logowania. MedPass nie łączy się z wirówką i nie blokuje jej po terminie: o wyłączeniu z użytku decyduje człowiek.
Źródła
- Ustawa z dnia 7 kwietnia 2022 r. o wyrobach medycznych, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1620, art. 1 ust. 2 pkt 1, art. 48 ust. 1, 2 i 4, art. 51 ust. 3, art. 63. Sejm, ELI, dostęp 16.11.2026.
- Ustawa z dnia 7 kwietnia 2022 r. o wyrobach medycznych, Dz.U. 2022 poz. 974, wykaz aktów wykonawczych. ISAP, dostęp 16.11.2026.
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/746 z dnia 5 kwietnia 2017 r. w sprawie wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro, wersja skonsolidowana z 10.01.2025, art. 1 ust. 2 i ust. 3 lit. a, art. 2 pkt 2, 4, 14, 67 i 68. EUR-Lex, dostęp 16.11.2026.
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 lipca 2024 r. w sprawie wymagań, jakim powinno odpowiadać medyczne laboratorium diagnostyczne, oraz kwalifikacji personelu, Dz.U. 2024 poz. 1188, § 4, § 5 i § 6. Sejm, ELI, dostęp 16.11.2026.
- Ustawa z dnia 15 września 2022 r. o medycynie laboratoryjnej, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1295, art. 9 ust. 2. Sejm, ELI, dostęp 16.11.2026.
Zobacz, jak MedPass pilnuje terminów
Zespół MedPass
Budujemy MedPass, system do ewidencji i dokumentacji aparatury medycznej. Piszemy o tym, jak placówki prowadzą sprzęt w praktyce, bez interpretowania przepisów.