Spis treści
- Przegląd serwisowy a testy: dwie podstawy, dwa dokumenty
- Jakie testy przewiduje Prawo atomowe
- Jak często: aparaty stomatologiczne
- Odbiór nowego aparatu i uruchomienie pracowni
- Dawki personelu i pomiary w środowisku pracy
- Jakie dokumenty mieć przy kontroli
- Jak to wygląda w MedPass
- Czego ten tekst nie rozstrzyga
- Źródła
Krótka odpowiedź
Przy aparacie RTG placówka prowadzi dwie różne rzeczy. Przegląd techniczny wynika z instrukcji producenta i art. 63 ustawy o wyrobach medycznych, a jego dokumentacja trafia do paszportu urządzenia. Testy, czyli kontrola parametrów fizycznych, wynikają z art. 33l Prawa atomowego: odbiorcze po instalacji i po naprawie, a potem eksploatacyjne, podstawowe i specjalistyczne. Ich zakres i częstotliwość podaje rozporządzenie Ministra Zdrowia z 12 grudnia 2022 r. (Dz.U. 2022 poz. 2759). Aparat do zdjęć wewnątrzustnych ma testy specjalistyczne co najmniej raz na 24 miesiące, pantomograf, cefalostat i tomograf stożkowy (CBCT) co najmniej raz na 12 miesięcy. Protokoły z testów jednostka przechowuje co najmniej 10 lat.
Ten tekst porządkuje to, co przepisy mówią o aparacie RTG w placówce: gabinecie stomatologicznym, przychodni, pracowni. Przepisy cytujemy z tekstów jednolitych w bazie aktów prawnych Sejmu, sprawdzonych 12 listopada 2026 r. Lista źródeł jest na końcu. Częstotliwości podajemy tylko dla aparatów stomatologicznych, bo dla nich sprawdziliśmy załącznik zdanie po zdaniu. Pozostałe grupy aparatów opisuje strona o aparacie RTG.
Przegląd serwisowy a testy: dwie podstawy, dwa dokumenty
Słowa „przegląd aparatu RTG” używa się na dwie różne czynności. Każda ma podstawę w innej ustawie.
Przegląd techniczny to czynność przy wyrobie medycznym. Art. 63 ust. 1 ustawy z 7 kwietnia 2022 r. o wyrobach medycznych każe użytkownikowi przestrzegać instrukcji używania wyrobu, a ust. 3 i 4 każą posiadać dokumentację wykonanych przeglądów, napraw i innych czynności „wynikających z instrukcji używania wyrobu” oraz terminy następnych. Częstotliwość przeglądu i jego zakres wynikają więc z instrukcji producenta i umowy z wykonawcą, nie z Prawa atomowego. Ustęp po ustępie opisujemy to we wpisie o podstawie prawnej przeglądów.
Testy to kontrola parametrów fizycznych urządzenia radiologicznego. Art. 33l ust. 1 Prawa atomowego mówi, że urządzenia radiologiczne i urządzenia pomocnicze w jednostkach ochrony zdrowia, między innymi z zakresu rentgenodiagnostyki, „podlegają kontroli ich parametrów fizycznych”. Kontrola ta obejmuje testy odbiorcze i eksploatacyjne (ust. 2), a eksploatacyjne w rentgenodiagnostyce dzielą się na podstawowe i specjalistyczne (ust. 3).
Wykonawca jednego nie musi być wykonawcą drugiego. Przegląd i test mogą wypaść tego samego dnia albo w różnych miesiącach, i każdy zostawia własny protokół.
Jakie testy przewiduje Prawo atomowe
- Testy odbiorcze (art. 33l ust. 6 i 7) sprawdzają co najmniej kompletność oznaczeń i opisów na urządzeniu, kompletność dokumentacji i specyfikacji technicznej oraz zgodność zmierzonych parametrów ze specyfikacją. Wykonuje się je niezwłocznie po instalacji i po naprawie, która może mieć wpływ na jakość obrazu albo na dawkę.
- Testy podstawowe (art. 33l ust. 8) wykonują osoby upoważnione przez kierownika jednostki do obsługi urządzeń radiologicznych, czyli personel placówki.
- Testy specjalistyczne (art. 33l ust. 9) wykonuje podmiot z akredytacją w rozumieniu ustawy o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku albo specjalista fizyki medycznej lub inżynierii medycznej zatrudniony w jednostce. Ust. 10 i 11 opisują, kiedy pod nadzorem takiego specjalisty mogą je wykonywać inne osoby z jednostki.
Art. 33l ust. 4 wymienia przypadki, w których stosowanie urządzenia jest niedopuszczalne, między innymi gdy testy nie zostały wykonane albo nie są wykonywane z częstotliwością z rozporządzenia. Ust. 5 dopuszcza ograniczone stosowanie przy negatywnym wyniku, w zakresie, na który ten wynik nie wpływa. O dalszej pracy aparatu decyduje człowiek z uprawnieniami, nie arkusz z terminami.
Jak często: aparaty stomatologiczne
Zakres i częstotliwość testów eksploatacyjnych podaje rozporządzenie Ministra Zdrowia z 12 grudnia 2022 r. w sprawie testów eksploatacyjnych urządzeń radiologicznych i urządzeń pomocniczych (Dz.U. 2022 poz. 2759), w załączniku nr 1. Część I.1 to testy podstawowe, część I.2 testy specjalistyczne. Stomatologia ma w obu częściach dwie osobne tabele: „urządzenia stosowane w stomatologii (aparaty do zdjęć wewnątrzustnych, pantomograficznych oraz cefalometrii)” i „urządzenia stosowane w stomatologicznej tomografii komputerowej wiązki stożkowej”.
| Aparat | Testy podstawowe (zał. nr 1, cz. I.1) | Testy specjalistyczne (zał. nr 1, cz. I.2) |
|---|---|---|
| Do zdjęć wewnątrzustnych | rozdzielczość wysoko- i niskokontrastowa: co 6 miesięcy; powtarzalność zaczernienia obrazu: co miesiąc | co najmniej raz na 24 miesiące |
| Pantomograficzny i do cefalometrii | te same dwa testy, w tym samym rytmie | co najmniej raz na 12 miesięcy |
| Tomograf stożkowy (CBCT) | artefakty, wartość HU, jednorodność obrazu, poziom szumu: co miesiąc; rozdzielczość wysokokontrastowa i geometryczna poprawność obrazu: 6 miesięcy po każdych testach specjalistycznych | co najmniej raz na 12 miesięcy |
Szczegóły, które łatwo przeoczyć:
- Testy specjalistyczne aparatów stomatologicznych obejmują według tabeli w części I.2 czas ekspozycji, wysokie napięcie, wydajność lampy rentgenowskiej i warstwę półchłonną (HVL). Przy CBCT rozporządzenie odsyła do wybranych testów radiografii ogólnej cyfrowej, „opisanych w punktach: wysokie napięcie, wydajność lampy rentgenowskiej (z wyłączeniem testu pierwszego)”.
- Przy testach podstawowych CBCT rozporządzenie zastrzega, że jeśli któryś test nie może być wykonany ze względów technicznych, wykonuje się testy według zaleceń producenta.
- Załącznik nr 2 opisuje testy urządzeń pomocniczych, między innymi monitorów do wyświetlania obrazów. Testy monitorów „nie dotyczą monitorów stosowanych wyłącznie do prezentacji obrazów medycznych w zakresie stomatologii wewnątrzustnej”. Przy pantomografach i cefalometrii z obróbką błon dochodzą tam testy procesu wywoływania, ciemni i negatoskopów.
- Dla urządzeń spoza załączników § 3 rozporządzenia każe przyjąć zakres i częstotliwość z aktualnego poziomu wiedzy i praktyki, a gdy to niemożliwe, z instrukcji producenta.
- Niezależnie od kalendarza, po naprawie mogącej wpłynąć na jakość obrazu albo na dawkę testy eksploatacyjne wykonuje się ponownie, co najmniej w zakresie uzasadnionym naprawą (§ 4).
Starsze teksty powołują się na rozporządzenie z 18 lutego 2011 r. w sprawie warunków bezpiecznego stosowania promieniowania jonizującego. W zakresie testów utraciło ono moc 24 września 2022 r., co podaje przypis do rozporządzenia z 2022 r. Obecne rozporządzenie o warunkach bezpiecznego stosowania, z 11 stycznia 2023 r. (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1288), dotyczy sposobu wykonywania ekspozycji, a nie częstotliwości testów aparatu.
Odbiór nowego aparatu i uruchomienie pracowni
Pytanie „odbiór pracowni RTG” dotyczy dwóch porządków naraz.
Po stronie urządzenia są testy odbiorcze z art. 33l ust. 7, wykonywane przez osoby upoważnione przez kierownika jednostki, przy udziale przedstawicieli dostawcy albo podmiotu uprawnionego do instalowania, uruchamiania lub obsługi urządzenia. Instalacja, jako czynność z instrukcji wyrobu, trafia też do dokumentacji z art. 63 ust. 3 ustawy o wyrobach medycznych.
Po stronie działalności są decyzje organów. Art. 4 ust. 1 pkt 10 i 11 Prawa atomowego mówi, że uruchamianie i stosowanie urządzeń wytwarzających promieniowanie jonizujące oraz uruchamianie pracowni rentgenowskich wymaga zezwolenia, zgłoszenia albo powiadomienia. Zezwolenie na uruchamianie i stosowanie aparatów rentgenowskich w medycznej pracowni rentgenowskiej wydaje państwowy wojewódzki inspektor sanitarny (art. 5 ust. 4). Ten sam organ wydaje zgodę na udzielanie świadczeń z zakresu rentgenodiagnostyki (art. 33q ust. 1), a do wniosku o nią dołącza się między innymi wykaz urządzeń z datą uruchomienia i kopię protokołu wyników wszystkich testów specjalistycznych (art. 33q ust. 6 pkt 4 i 5). Zgody z art. 33q nie stosuje się do działalności polegającej jedynie na stomatologicznych zdjęciach wewnątrzustnych aparatem służącym wyłącznie do tego celu (art. 33q ust. 14).
Która forma, zezwolenie czy zgłoszenie, dotyczy konkretnego aparatu, rozstrzygają przepisy wykonawcze do art. 6 Prawa atomowego. Tego w tym tekście nie opisujemy. Zapytaj właściwą wojewódzką stację sanitarno-epidemiologiczną.
Dawki personelu i pomiary w środowisku pracy
To jest część dokumentacji ochrony radiologicznej, która nie dotyczy samego aparatu, tylko ludzi i pomieszczeń. Art. 17 Prawa atomowego dzieli pracowników na kategorie A i B i mówi, że ocenę narażenia prowadzi się na podstawie pomiarów dawek indywidualnych albo pomiarów dozymetrycznych w środowisku pracy (ust. 2). Pracownicy kategorii A podlegają systematycznym pomiarom dawek indywidualnych (ust. 3), a kategorii B ocenie na podstawie pomiarów w środowisku pracy, chyba że kierownik jednostki zdecyduje o pomiarach indywidualnych (ust. 4). Zaliczenia do kategorii dokonuje kierownik jednostki (ust. 6).
Wewnętrzny nadzór nad ochroną radiologiczną w jednostkach ochrony zdrowia stosujących aparaty rentgenowskie sprawuje inspektor ochrony radiologicznej (art. 7 ust. 5). Ust. 5a wyłącza ten wymóg, gdy działalność polega jedynie na stomatologicznych zdjęciach wewnątrzustnych aparatem służącym wyłącznie do tego celu. Gabinet z samym aparatem punktowym i gabinet z pantomografem są więc w innej sytuacji.
Częstotliwości pomiarów dozymetrycznych w tym tekście nie podajemy, bo przepisy, które sprawdziliśmy, jej nie określają.
Jakie dokumenty mieć przy kontroli
Nadzór i kontrolę ochrony radiologicznej w działalności, na którą zezwolenie lub zgodę wydaje inspekcja sanitarna, oraz w zakresie ochrony radiologicznej pacjenta wykonuje państwowy wojewódzki inspektor sanitarny (art. 63 ust. 2 pkt 2 Prawa atomowego). Dokumentację wyrobu z art. 63 ustawy o wyrobach medycznych udostępnia się „Prezesowi Urzędu oraz innym organom i podmiotom sprawującym nad nimi nadzór lub upoważnionym do kontroli” (ust. 6 tego artykułu). Przy aparacie RTG leżą więc dwa zestawy dokumentów. Lista poniżej porządkuje to, co opisują przepisy. Nie jest wykazem z jednego przepisu i nie zastępuje pytania do organu, który kontroluje Twoją placówkę.
Dokumentacja urządzenia, czyli paszport techniczny (art. 63 ustawy o wyrobach medycznych):
- Dane aparatu i miejsce, w którym stoi.
- Instalacja, przeglądy, naprawy, aktualizacje oprogramowania i inne czynności z instrukcji producenta, z datą, wykonawcą, opisem, wynikami i uwagami (ust. 3).
- Terminy następnych czynności i ich źródło: instrukcja albo zalecenie wykonawcy (ust. 4).
- Przechowywanie: nie krócej niż 5 lat od dnia zaprzestania używania aparatu (ust. 5).
Dokumentacja ochrony radiologicznej (Prawo atomowe):
- Protokoły wyników testów odbiorczych i eksploatacyjnych, sporządzane przez wykonującego kontrolę (art. 33l ust. 13) i przechowywane nie krócej niż 10 lat od końca roku, w którym testy wykonano (ust. 14).
- Przy negatywnym wyniku testów specjalistycznych: informacja do organu, który wydał zgodę, o wyniku i podjętych środkach naprawczych, w ciągu 7 dni od otrzymania protokołu (ust. 15).
- Zezwolenie albo dokument zgłoszenia, a jeśli dotyczy placówki, także zgoda z art. 33q.
- Informacja, kogo kierownik upoważnił do obsługi aparatu i wykonywania testów podstawowych (art. 33l ust. 8).
- Ocena narażenia pracowników: zaliczenie do kategorii i wyniki pomiarów, na których się opiera (art. 17).
Protokół z testów możesz trzymać w paszporcie aparatu, przy wpisie o teście, bo to czynność przy urządzeniu z własnym terminem. Nie zamienia to go jednak w dokumentację z art. 63: 10 lat od końca roku testu wynika z Prawa atomowego, a 5 lat od wycofania aparatu z ustawy o wyrobach medycznych. Okresy liczą się od różnych dat, więc przed zniszczeniem dokumentów sprawdź oba.
Gotowy roczny harmonogram przeglądów w Excelu i PDF, z kolumną na podstawę terminu, pobierzesz bez adresu e-mail na stronie darmowe wzory. Przy aparacie RTG wpiszesz w nim przegląd serwisowy i testy jako osobne wiersze, każdy z własnym źródłem terminu. Co jeszcze sprawdza sanepid przy sprzęcie, opisujemy we wpisie o kontroli sanepidu.
Jak to wygląda w MedPass
W MedPass, systemie ewidencji aparatury medycznej, przy jednym aparacie prowadzisz kilka czynności naraz: przegląd serwisowy, testy podstawowe i testy specjalistyczne, każdą z własnym wykonawcą i własną podstawą terminu. Protokół od wykonawcy dołączasz jako plik do wpisu w historii aparatu, a następna data liczy się od dnia wykonania. MedPass nie wykonuje testów, nie odczytuje wyników i nie rozstrzyga, czy aparat może dalej pracować. Zezwoleń, dokumentów dozymetrii i oceny narażenia pracowników nie prowadzi. Pakiet do kontroli zbiera wykaz aparatury i paszporty urządzeń w jeden dokument do wydruku.
Czego ten tekst nie rozstrzyga
Nie podaje dopuszczalnych odchyleń parametrów ani opisu wykonania testów: te są w tabelach rozporządzenia i u wykonawcy. Nie opisuje zakresu przeglądu serwisowego, bo ten wynika z instrukcji konkretnego aparatu. Nie rozstrzyga, czy Twoja działalność wymaga zezwolenia czy zgłoszenia, ani jak często mierzyć dawki w pomieszczeniach. Gdy masz wątpliwość, zapytaj inspektora ochrony radiologicznej, wykonawcę testów albo wojewódzką stację sanitarno-epidemiologiczną.
Źródła
- Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. Prawo atomowe, t.j. Dz.U. 2026 poz. 1 ze zm., art. 4 ust. 1, art. 5 ust. 4, art. 7 ust. 5 i 5a, art. 17, art. 33l, art. 33q ust. 1, 6 i 14, art. 63 ust. 2. Tekst aktu (Sejm, ELI), dostęp 12.11.2026.
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 12 grudnia 2022 r. w sprawie testów eksploatacyjnych urządzeń radiologicznych i urządzeń pomocniczych, Dz.U. 2022 poz. 2759, § 3, § 4, załącznik nr 1 cz. I.1 i I.2 (stomatologia, stomatologiczna tomografia wiązki stożkowej), załącznik nr 2. Tekst aktu (Sejm, ELI), dostęp 12.11.2026.
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 11 stycznia 2023 r. w sprawie warunków bezpiecznego stosowania promieniowania jonizującego dla wszystkich rodzajów ekspozycji medycznej, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1288. Tekst aktu (Sejm, ELI), dostęp 12.11.2026.
- Ustawa z dnia 7 kwietnia 2022 r. o wyrobach medycznych, t.j. Dz.U. 2024 poz. 1620, art. 63. Tekst aktu (Sejm, ELI), dostęp 12.11.2026.
Zobacz pakiet do kontroli w MedPass
Zespół MedPass
Budujemy MedPass, system do ewidencji i dokumentacji aparatury medycznej. Piszemy o tym, jak placówki prowadzą sprzęt w praktyce, bez interpretowania przepisów.