Spis treści
Krótka odpowiedź
Wzorcowanie i mapowanie to dwie różne czynności przy lodówce na leki i szczepionki. Wzorcowanie dotyczy przyrządu: termometru albo rejestratora. Laboratorium porównuje jego wskazania ze wzorcem i wydaje świadectwo wzorcowania z wynikami i niepewnością pomiaru. Mapowanie dotyczy komory: kilka rejestratorów mierzy temperaturę w różnych miejscach i pokazuje, gdzie jest najcieplej, gdzie najzimniej i gdzie powinien stać czujnik. Jak często robić jedno i drugie, przepisy mówią wprost tylko dla części podmiotów: hurtowni farmaceutycznych dotyczy Dobra Praktyka Dystrybucyjna, apteki mają własne rozporządzenie, a dla przychodni i gabinetu przepisu z terminem nie znaleźliśmy. Tam termin wynika z procedury placówki i z instrukcji producenta.
Ten tekst rozwija dwa z czterech terminów przy lodówce: wzorcowanie i mapowanie. Odczyt temperatury i przegląd chłodzenia opisuje strona o lodówce medycznej. Przepisy cytujemy z tekstów w bazie aktów prawnych Sejmu, sprawdzonych 12 listopada 2026 r. Lista źródeł jest na końcu.
Wzorcowanie i mapowanie w jednym zdaniu każde
Wzorcowanie odpowiada na pytanie: czy termometr pokazuje prawdę. Mapowanie odpowiada na pytanie: czy to, co pokazuje termometr, jest prawdą dla całej komory.
Przykład: w lodówce ze szczepionkami rejestrator wisi na środkowej półce i od tygodni pokazuje 5°C. Rejestrator ma aktualne świadectwo wzorcowania, więc jego odczyt jest wiarygodny. Ale mapowanie może pokazać, że na dolnej półce przy drzwiach temperatura po każdym otwarciu wychodzi ponad górną granicę zakresu, a z tyłu, przy ściance chłodzącej, spada poniżej 2°C. Same świadectwa tego nie wykażą, bo opisują przyrząd, a nie komorę.
Mówiąc „wzorcowanie lodówki”, ludzie zwykle mają na myśli wzorcowanie termometru albo rejestratora, który w niej stoi. Lodówki jako takiej się nie wzorcuje. Mapowanie bywa też nazywane walidacją lodówki; na stronie o lodówce używamy obu nazw razem.
Wzorcowanie termometru lub rejestratora
Laboratorium wzorcujące porównuje wskazania termometru ze wzorcem w kilku punktach temperatury i zapisuje w świadectwie wzorcowania, o ile wskazanie różni się od wzorca, wraz z niepewnością pomiaru. Niepewność mówi, w jakim przedziale leży prawdziwa wartość.
Przykład na fikcyjnych liczbach: termometr pokazuje 7,6°C. Świadectwo podaje w tym punkcie poprawkę −0,3°C i niepewność ±0,4°C. Temperatura w miejscu czujnika to więc 7,3°C, ale z dokładnością do 0,4°C, czyli od 6,9 do 7,7°C. Przy górnej granicy 8°C ten zapas jest mały. Bez świadectwa nie wiadomo nawet tego.
Laboratorium akredytowane przez PCA
Polskie Centrum Akredytacji publikuje wykaz akredytowanych laboratoriów wzorcujących wraz z aktualnymi zakresami akredytacji. Laboratoria te są akredytowane w odniesieniu do normy PN-EN ISO/IEC 17025:2018-02.
W dokumencie DA-06 „Polityka dotycząca spójności pomiarowej wyników pomiarów” (wydanie 9 z 24.02.2025 r.) PCA uznaje świadectwo wzorcowania z akredytowanego laboratorium za wystarczający dowód spójności pomiarowej, gdy świadectwo zawiera symbol akredytacji, a zakres akredytacji laboratorium obejmuje to wzorcowanie. Ten dokument jest skierowany do jednostek akredytowanych, nie do przychodni, ale podaje dwie rzeczy, które warto sprawdzić na każdym świadectwie: symbol akredytacji i to, czy wzorcowanie termometru tego rodzaju jest w zakresie akredytacji laboratorium.
Co jeszcze sprawdzić na świadectwie przy odbiorze:
- Numer fabryczny przyrządu na świadectwie jest ten sam co na termometrze albo rejestratorze w lodówce.
- Punkty wzorcowania obejmują zakres, w którym lodówka pracuje. Dla rejestratorów używanych do mapowania wytyczne WHO (Supplement 8, opisane niżej) zalecają jeden punkt poniżej zakresu, jeden w środku i jeden powyżej.
- Przy każdym punkcie jest wynik i niepewność.
- Data wzorcowania. Jeśli świadectwo nie podaje terminu następnego wzorcowania, ustala go procedura placówki.
Jak często wzorcować: co mówią przepisy
- Hurtownia farmaceutyczna. Rozporządzenie w sprawie wymagań Dobrej Praktyki Dystrybucyjnej (t.j. Dz.U. 2022 poz. 1287) w załączniku, rozdział 3.4 pkt 2, mówi, że sprzęt do monitorowania warunków w pomieszczeniach z produktami leczniczymi „jest kalibrowany w odstępach czasu ustalonych w oparciu o ocenę ryzyka i niezawodności”, a pkt 3, że kalibracja odbywa się „zgodnie z krajową lub międzynarodową normą pomiaru”. Liczby nie ma. Jedyna liczba w tym zakresie dotyczy transportu: sprzęt do monitorowania temperatury w pojazdach lub kontenerach jest konserwowany i kalibrowany „przynajmniej raz w roku” (rozdział 9.2 pkt 7).
- Apteka. Rozporządzenie w sprawie podstawowych warunków prowadzenia apteki (t.j. Dz.U. 2024 poz. 154) po zmianie z 17.11.2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1579) w § 2 ust. 2 wymaga w urządzeniach chłodniczych apteki wyposażenia „mającego świadectwo wzorcowania, umożliwiającego co najmniej odczyt wartości minimalnych i maksymalnych temperatury osiągniętych pomiędzy kolejnymi odczytami”. Apteki miały czas na dostosowanie do 3 marca 2026 r. (§ 16 pkt 2). Przepis nie podaje, jak często wzorcować. Poprzednie brzmienie mówiło o świadectwie wydanym przez akredytowane laboratorium; obecne o tym, kto wydaje świadectwo, milczy.
- Przychodnia, gabinet, punkt szczepień. Przepisu, który podaje wymagania co do wzorcowania termometru w lodówce, nie znaleźliśmy. Termin wynika z procedury placówki, z instrukcji producenta rejestratora i z daty na świadectwie.
Mapowanie temperatury lodówki
Mapowanie polega na rozstawieniu kilku wzorcowanych rejestratorów w komorze: na górze i na dole, z przodu i z tyłu, przy drzwiach. Rejestratory zapisują temperaturę przez czas określony w protokole mapowania, a raport pokazuje rozkład temperatur, miejsca najcieplejsze i najzimniejsze oraz to, jak komora zachowuje się po otwarciu drzwi.
Gdzie stawiać czujnik
Najdokładniej opisuje to Dobra Praktyka Dystrybucyjna, czyli przepis dla hurtowni. Rozdział 3.3 jej załącznika mówi:
- przed rozpoczęciem korzystania z obszarów lub urządzeń magazynowych przeprowadza się wstępne mapowanie temperatury (pkt 2);
- sprzęt do monitorowania temperatury rozmieszcza się z uwzględnieniem wyników mapowania, „tak aby urządzenia monitorujące znalazły się w miejscach, w których występują skrajne wartości temperatur” (pkt 3);
- mapowanie powtarza się, jeżeli wymagają tego wyniki oceny ryzyka, oraz gdy wprowadza się istotne zmiany infrastruktury lub sprzętu do kontrolowania temperatury (pkt 4).
Wśród „najważniejszego sprzętu”, którego naprawy, konserwację i kalibrację hurtownia ewidencjonuje, rozdział 3.4 pkt 7 wymienia wprost lodówki i termometry.
Przychodnia nie jest hurtownią i tych przepisów nie musi stosować. Logikę pkt 3 da się jednak przenieść do własnej procedury, i to jest nasze odczytanie, nie przepis: czujnik stoi tam, gdzie mapowanie pokazało skrajną temperaturę, albo tam, gdzie stoją produkty najbardziej wrażliwe na przekroczenie. Miejsc, w których mapowanie pokazało temperaturę poza zakresem, nie używa się do przechowywania. Podobnie WHO zaleca dla magazynów: wyznaczyć strefy, których nie używa się do przechowywania, na przykład przy parownikach, w strumieniu zimnego powietrza i przy źródłach ciepła.
Jak często mapować
- Hurtownia: wstępnie przed użyciem, potem gdy wymaga tego ocena ryzyka i przy istotnych zmianach (DPD, rozdział 3.3 pkt 2 i 4).
- Apteka: rozporządzenie o warunkach prowadzenia apteki nie mówi o mapowaniu.
- Przychodnia i gabinet: przepisu nie znaleźliśmy. Firmy wykonujące walidacje zalecają ją po instalacji, po naprawie, po przestawieniu lodówki i okresowo; okres ustala procedura placówki.
Wytyczne WHO o mapowaniu, Supplement 8 do raportu technicznego nr 961, podają jako przykład powtarzania mapowania „co trzy lata”, ale dotyczą chłodni i magazynów. Dokument zastrzega wprost, że nie obejmuje małych urządzeń chłodniczych, takich jak lodówki. Tej liczby nie warto więc przenosić na lodówkę w gabinecie.
Szczepionki w przychodni: czego przepisy wymagają, a czego nie
Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1675) definiuje w art. 2 pkt 13 łańcuch chłodniczy jako środki techniczne i rozwiązania organizacyjne służące utrzymaniu i monitorowaniu warunków przechowywania, transportu i dystrybucji produktów immunologicznych zgodnych z zaleceniami wytwórcy. Art. 18 ust. 8 mówi, że szczepionki zakupione przez ministra zdrowia są transportowane i przechowywane z zachowaniem łańcucha chłodniczego.
Art. 18 ust. 6b wymienia też, od kogo przy szczepionkach do szczepień obowiązkowych wymaga się przestrzegania Dobrej Praktyki Dystrybucyjnej: od dystrybutora centralnego oraz od wojewódzkich i powiatowych stacji sanitarno-epidemiologicznych. Świadczeniodawców, którzy szczepią, w tym przepisie nie ma. To jest powód, dla którego wymagań hurtowni nie przypisujemy przychodni.
Rozporządzenie z 2010 r. w sprawie sposobu przekazywania szczepionek świadczeniodawcom prowadzącym obowiązkowe szczepienia ochronne baza Sejmu oznacza jako uznane za uchylone, więc go nie cytujemy. Odpowiednika z wymaganiami dla lodówki w przychodni nie znaleźliśmy. Zakres temperatury dla konkretnej szczepionki podaje jej Charakterystyka Produktu Leczniczego, punkt 6.4.
Jakie zapisy trzymać przy lodówce
| Zapis | Skąd | Gdzie go trzymać |
|---|---|---|
| Karta albo eksport z rejestratora z odczytami temperatury, łącznie z min./maks. i przekroczeniami | Personel albo rejestrator | Przy lodówce albo w rejestratorze |
| Świadectwo wzorcowania każdego termometru i rejestratora | Laboratorium wzorcujące | W dokumentacji lodówki, przy której przyrząd pracuje |
| Raport z mapowania: rozkład temperatury, miejsce czujnika, strefy wyłączone | Wykonawca mapowania | W dokumentacji lodówki |
| Protokół z przeglądu chłodzenia | Firma serwisowa | W dokumentacji lodówki |
W aptece treść zapisu temperatury wymienia § 10 pkt 7 rozporządzenia o warunkach prowadzenia apteki: data i godzina odczytu, wskazanie urządzenia chłodniczego, dane o wskazaniach łącznie z przekroczeniami. Przychodnia może przyjąć ten sam układ we własnej procedurze.
Gotowa karta kontroli temperatury lodówki jest do pobrania w PDF i w Excelu, bez podawania adresu e-mail. Jak może wyglądać dokumentacja całej lodówki z terminem wzorcowania i walidacji, pokazuje wypełniony przykład paszportu technicznego lodówki (PDF, dane fikcyjne). Inne wzory są na stronie darmowe wzory.
Przy kontroli sanepidu przepisy o kontroli sanitarnej nie wymieniają dokumentacji lodówki z nazwy; co zwykle przygotować, opisujemy we wpisie o dokumentach na kontrolę sanepidu.
Jak to wygląda w MedPass
MedPass nie mierzy temperatury i nie łączy się z rejestratorem; odczyty zostają w rejestratorze albo na karcie. Przy lodówce prowadzi się w nim osobne terminy wzorcowania, mapowania i przeglądu, każdy z własną podstawą. Świadectwo wzorcowania i raport z mapowania dołącza się do wpisu w historii lodówki, więc leżą przy urządzeniu, którego dotyczą.
Czego ten tekst nie rozstrzyga
Nie podaje, jak często wzorcować termometr i mapować lodówkę w przychodni, bo przepisu z takim terminem nie znaleźliśmy. Nie opisuje metodyki mapowania ani liczby czujników, bo to ustala protokół wykonawcy. Nie ocenia, czy produkty po przekroczeniu temperatury nadają się do użycia: o tym decyduje człowiek na podstawie dokumentacji produktu. Nie dotyczy krwi i preparatów krwiopochodnych, które mają osobne przepisy.
Źródła
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie wymagań Dobrej Praktyki Dystrybucyjnej, t.j. Dz.U. 2022 poz. 1287 (zmiana: Dz.U. 2026 poz. 693, nie dotyczy rozdziałów 3 i 9), § 1 i załącznik, rozdział 3.3 pkt 2–4, rozdział 3.4 pkt 2, 3 i 7, rozdział 9.2 pkt 7. Tekst aktu (Sejm, ELI), dostęp 12.11.2026.
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 października 2022 r. w sprawie podstawowych warunków prowadzenia apteki, t.j. Dz.U. 2024 poz. 154. Tekst aktu (Sejm, ELI), dostęp 12.11.2026.
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 17 listopada 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawowych warunków prowadzenia apteki, Dz.U. 2025 poz. 1579, § 1 pkt 1, 3 i 4. Tekst aktu (Sejm, ELI), dostęp 12.11.2026.
- Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1675, art. 2 pkt 13 i art. 18 ust. 6b i 8. Tekst aktu (Sejm, ELI), dostęp 12.11.2026.
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 15 listopada 2010 r. w sprawie sposobu przekazywania szczepionek świadczeniodawcom prowadzącym obowiązkowe szczepienia ochronne oraz sposobu przechowywania szczepionek stanowiących rezerwę przeciwepidemiczną kraju, Dz.U. 2010 nr 232 poz. 1524, status w bazie Sejmu: uznany za uchylony. Karta aktu (Sejm, ELI), dostęp 12.11.2026.
- Polskie Centrum Akredytacji, DA-06 „Polityka dotycząca spójności pomiarowej wyników pomiarów”, wydanie 9, 24.02.2025, pkt 3.1.1. Plik PDF (PCA), dostęp 12.11.2026.
- Polskie Centrum Akredytacji, wykaz akredytowanych laboratoriów wzorcujących. Strona PCA, dostęp 12.11.2026.
- World Health Organization, „Temperature mapping of storage areas”, Supplement 8 do WHO Technical Report Series No. 961 (2011), Annex 9, wydanie z maja 2015, rozdz. 1 i 2.2.6. Strona WHO, dostęp 12.11.2026.
Zobacz paszport urządzenia w MedPass
Zespół MedPass
Budujemy MedPass, system do ewidencji i dokumentacji aparatury medycznej. Piszemy o tym, jak placówki prowadzą sprzęt w praktyce, bez interpretowania przepisów.